HISTORIA POWSTANIA SANDOMIERSKIEGO UNIWERSYTETU TRZECIEGO WIEKU

Sandomierz to jedno z najpiękniejszych i najważniejszych historycznie miast Polski. Fascynowało i zachwycało wielu twórców: pisarzy, poetów, malarzy, grafików, fotografików. Gromadziło także intelektualistów z różnych dziedzin nauki: historyków, archeologów, przyrodników, teologów, regionalistów. To właśnie intelektualiści przyczynili się do powstania w 1994 roku Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego. Do jego zadań należy prowadzenie i realizacja prac naukowo-badawczych, popularyzowanie nauki, wiedzy i kultury wśród społeczeństwa sandomierskiego i Ziemi Sandomierskiej. Organizuje również konferencje naukowe, odczyty, spotkania autorskie.

Pierwszym rektorem został prof. dr hab. Józef Szymański, który 30 grudnia 1995 roku powołał Sandomierski Uniwersytet Trzeciego Wieku. Organizację SUTW, rektor powierzył dr Reginie Ziębie, która wraz z dr n. med. Marią Bęc zajęła się rozplanowaniem zajęć w pierwszym semestrze. Po jego zakończeniu kierownikiem SUTW została dr Maria Bęc. Pierwsze spotkanie słuchaczy SUTW odbyło się w Ratuszu, w lutym 1996 roku. W uroczystości wzięli udział: prof. dr hab. Józef Szymański, burmistrz Sandomierza, pan Z. Kuciński, który był bardzo zaangażowany w powstanie SUTW, dr Zięba i dr nauk med. Maria Bęc. Wykład inauguracyjny wygłosił prof. dr hab. Stefan Nieznanowski.

Z polecenia Rektora dodatkową pieczę nad SUTW sprawuje Prorektor WSHP- początkowo był to prof. dr hab. Tadeusz Kęsik, a później prof. dr hab. Antoni Gawron.

Zakładano, że słuchaczami Uniwersytetu będą osoby starsze, emeryci i renciści, a także wszyscy ci, którzy niebawem osiągną wiek emerytalny.

Czas trwania edukacji miał obejmować okres trzech lat akademickich. Wykłady miały dotyczyć nauk humanistycznych i biomedycznych.

Początkowo liczba słuchaczy była niewielka, ale po krótkim okresie czasu zaczęła sukcesywnie wzrastać. Uniwersytet Trzeciego Wieku stawał się atrakcyjną formą spędzania wolnego czasu przez seniorów. Wykłady bardzo szybko zostały rozszerzone na inne dziedziny naukowe. Spowodowane to było różnorodnością zainteresowań słuchaczy, ponieważ wśród nich znaleźli się przedstawiciele różnych zawodów, o różnym wykształceniu (M. Bęc, 2005).

Cele i podstawy prawne SUTW

Podstawy prawne działalności Sandomierskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku powstały przed trzynastu laty, kiedy pod patronatem Wyższej Szkoły Humanistyczno-Przyrodniczej, 29 grudnia 1995 roku powołano do życia Uniwersytet Trzeciego Wieku. Inicjator i założyciel, rektor WSHP prof. dr hab. Józef Szymański wydał Zarządzenie w sprawie utworzenia Sandomierskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku (aneks), w którym powołuje SUTW jako uczelnianą jednostkę pozawydziałową, prowadzącą działalność dydaktyczną. W zarządzeniu tym określone zostały cele i zadania oraz struktura organizacyjna SUTW (Zarządzenie nr 3/95 Rektora Wyższej Szkoły Humanistyczno-Przyrodniczej z dnia 29 grudnia 1995 roku).

Dokument dokładnie określający charakter stowarzyszenia to Statut Sandomierskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku (aneks).

“SUTW jest jednostką pozawydziałową Wyższej Szkoły Humanistyczno-Przyrodniczej w Sandomierzu (…). Terenem działalności jest miasto Sandomierz i okoliczne powiaty. Czas działalności SUTW nie jest określony. SUTW używa pieczęci podłużnej. Ma także prawo do używania pieczęci okrągłej WSHP dla wpisu zaliczenia semestru w legitymacji członkowskiej. Może także wydawać zaświadczenia i legitymacje członkowskie” (Statut SUTW).

SUTW nie posiada osobowości prawnej, a finansowanie jego działalności jest uwzględniane corocznie w planie rzeczowo-finansowym WSHP w zakresie posiadanych możliwości finansowych uczelni. Środkami finansowymi SUTW dysponuje Prorektor ds. kształcenia lub z jego upoważnienia Kierownik SUTW.

Ogólnym celem Uniwersytetu, który przyświecał jego założycielom była pomoc ludziom starszym w przyswajaniu czy uzupełnianiu wiedzy z określonych, interesujących ich dziedzin oraz pomoc w zagospodarowaniu czasu wolnego, promowanie zdrowego stylu życia.

Cele działalności zawarte w Statucie Sandomierskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku mówią o zachowaniu i zwiększeniu intelektualnej, psychicznej i fizycznej sprawności poprzez inspirowanie osób starszych do różnych form aktywności fizycznej i umysłowej, również społecznej, kulturowej, etycznej, prozdrowotnej i w efekcie przeciwdziałanie izolacji i osamotnieniu, apatii i bezradności. Prowadzeniu edukacji w różnych dziedzinach nauki co umożliwia słuchaczom poznawanie różnych zakresów wiedzy, nauki, kultury, które są przedmiotem ich osobistych zainteresowań i potrzeb, poprzez podanie w przystępnej formie określonych treści.

Innym celem jest promocja zdrowego stylu życia i profilaktyki gerontologicznej. Działania takie pobudzają seniorów do planowania i racjonalnego organizowania własnej starości. Wśród celów wymienia się również aktywizację społeczną osób starszych, propagowanie zasad kulturalnego współżycia społecznego w tym współdziałania z innymi grupami społecznymi, umiejętnej organizacji czasu wolnego i godnego stylu życia (Statut SUTW).

Formy i organizacja zajęć

Aby zrealizować powyższe zadania SUTW organizuje wykłady specjalistów z różnych dziedzin nauki, a szczególnie: medycyny, biologii, socjologii, prawa, ekonomii, techniki, historii, literatury, filmu, teatru, sztuk pięknych, wiedzy o ziemi i wszechświecie jak również wykłady ułatwiające zrozumienie sensu ludzkiego życia. Tematyka i forma zajęć jest ustalana przez Walne Zgromadzenie Członków SUTW. Nowy blok tematyczny może zostać wprowadzony, jeśli zapisze się co najmniej dwudziestu słuchaczy. Na wniosek uczestników np. odbył się cykl wykładów związanych z problematyką Unii Europejskiej (Statut SUTW).

Uczestnicy biorą udział w zajęciach seminaryjnych, zajęciach z zakresu kultury fizycznej o charakterze rekreacyjnym lub rehabilitacyjnym. Dużą popularnością cieszą się koła zainteresowań, w których słuchacze rozwijają własną działalność np. w dziedzinie sztuk plastycznych, literatury, pamiętnikarstwa i innych. Wyrazem tych pasji jest bogata samodzielna twórczość literacka, artystyczna.

Chociaż zajęcia są bezpłatne dla członków, Sandomierski Uniwersytet Trzeciego Wieku może prowadzić zajęcia, których koszty częściowo ponoszą słuchacze. W takim przypadku Uniwersytet zabiega o współfinansowanie z zewnątrz. Dotyczy to na przykład lektoratów języków obcych.

Wykłady odbywają się dwa razy w tygodniu, co sprawia, że w ciągu roku, odliczając święta i przerwę międzysemestralną jest ich około pięćdziesięciu (Statut SUTW, Sprawozdanie z działalności SUTW).

W przypadku kiedy wykładowca z różnych przyczyn losowych nie może być obecny, wykłady prowadzone są przez samych słuchaczy UTW. Najczęściej są to: pan Jerzy Zarański, pani Halina Zaręba, pan Marian Polański, polonista i redaktor naczelny Sandomierzanina.

Inną formą zajęć na SUTW są wycieczki turystyczne i krajoznawcze.

Ich celem jest zwiedzanie ciekawych miejsc, zabytków, pomników przyrody. Tradycją stało się, że podczas wycieczki zorganizowanej przez samorząd SUTW, słuchacze otrzymują swoje legitymacje z wpisanym przez kierownika zaliczeniem semestru (aneks).

Dotychczas odbyło się łącznie 12 wycieczek do okolicznych miejscowości: Janowa Lubelskiego – Momot, Rytwian – Kurozwęk, w Góry Świętokrzyskie – zwiedzanie Kolegiaty w Opatowie, do Nowej Słupii i inne.

Sandomierski UTW organizuje również każdego roku spotkania okolicznościowe, takie jak: opłatek świąteczny, który od kilku lat odbywa się w Domu Pomocy Społecznej, Dzień Kobiet, w który panowie słuchacze zapraszają swoje koleżanki na kawę, herbatę ciasto, owoce. Spotkania takie odbywają się w sali wykładowej. Obchodzi się także Dzień Matki i Ojca, mikołajki z wręczaniem upominków, częste są także ogniska, grillowanie w plenerze.

Słuchacze pamiętają również o zmarłych słuchaczach, rocznicach śmierci, pielęgnują ich groby.

Zajęcia odbywają się również w formie samopomocy koleżeńskiej członków, w przypadku choroby, słuchacze pomagają sobie np. robiąc zakupy, przynosząc lekarstwa., lub wydarzeń losowych; kiedy jedna ze słuchaczek została bez dachu nad głową, udzielona została jej pomoc w znalezieniu miejsca w Domu Pomocy Społecznej.

UTW w Sandomierzu współpracuje z instytucjami i organizacjami o pokrewnych celach, a szczególnie z innymi Uniwersytetami Trzeciego Wieku. Słuchacze SUTW dwukrotnie odwiedzali UTW w Lublinie i w Kielcach, gdzie wysłuchali wykładu, zapoznali się z pracą danego UTW, a później zwiedzali okolice.

Oprócz zajęć i wykładów słuchacze uczestniczą we wszystkich spotkaniach Sandomierskiego Towarzystwa Naukowego, konferencjach organizowanych na WSHP, Klubu Inteligencji Katolickiej, gdzie biorą udział w wykładach, odczytach, prelekcjach..

Stała współpraca została nawiązana z dyrekcją i mieszkańcami Domu Pomocy Społecznej w Sandomierzu, dzięki której odbyło się już wiele wspólnych spotkań.

SUTW prowadzi także akcje informacyjne i propagujące swoją działalność za pomocą środków masowego przekazu poprzez: wywiady w radiu, telewizji regionalnej, ogłoszenia w prasie, przez internet. Może wydawać czasopismo o tematyce związanej ze swoimi celami i działalnością.

Baza lokalowa

W trakcie istnienia SUTW występowały trudności lokalowe. Przez pierwsze trzy lata spotkania odbywały się w Ratuszu. Następne w szkołach, salach parafialnych, w Domu Katolickim, w salach Instytutu Teologicznego. Ponieważ uczelnia początkowo nie płaciła za lokal więc po jednym lub dwóch semestrach musiała szukać nowego pomieszczenia.

W ostatnich latach wykłady odbywały się w Centrum Kultury Edukacji i Formacji Chrześcijańskiej, które mieści się w centrum Sandomierza

W bieżącym roku akademickim 2007/2008 zajęcia przeprowadzane są już w salach udostępnionych przez Wyższą Szkołę Humanistyczno-Przyrodniczą, przy ulicy Krakowskiej. Słuchacze dowożeni są autokarem, ponieważ uczelnia znajduje się na obrzeżach miasta i dotarcie tam, ze względu na sandomierskie ukształtowanie terenu (pagórki) mogłoby sprawić trudności niektórym osobom. Jest to możliwe dzięki dotacji jaką przyznał SUTW burmistrz Sandomierza pan Jerzy Borowski (sprawozdznie z działalności WSHP, 2006).

Słuchacze SUTW

Słuchacze Sandomierskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku stanowią główny podmiot jego działalności. SUTW powstał przecież dla nich, jego najważniejszym zadaniem jest zaspokojenie potrzeb i zainteresowań edukacyjnych, rekreacyjnych, twórczych, prozdrowotnych sandomierskich seniorów.

Cechą charakterystyczną słuchaczy jest ogromna różnorodność osobowości, które zostały ukształtowane odmiennymi doświadczeniami życiowymi.

Jedni spełniają teraz marzenia z młodości, kiedy to z różnych powodów nie mogli studiować. Inni, ci którzy studia skończyli, uświadamiają sobie, że ich wiedza zestarzała się i chcą ją uzupełnić, wzbogacić by nadążyć za postępem cywilizacyjnym, naukowo-technicznym. Niektórzy pragną znaleźć partnerów do dyskusji lub rozwijać swoje zdolności artystyczne, literackie, a jeszcze inni szukają po prostu przyjaźni, ciepła, oparcia w drugim człowieku.

Kiedy Sandomierski Uniwersytet Trzeciego Wieku rozpoczynał działalność zapisanych było zaledwie 15 osób, jednak ich liczba ciągle wzrastała. Został powołany samorząd, na czele którego stanął pan Stec. Po jego odejściu, słuchacze jednogłośnie wybrali na przewodniczącą panią Mieczysławę Stec, która pełni tę funkcję do dzisiaj.

W roku akademickim 1996/1997 zapisanych w sumie uczestników było już 41 osób i odbyło się 51 spotkań. Zajęcia były dwa razy tygodniu, w formie wykładów o różnorodnej tematyce: przyrodniczej, medycznej, historycznej, filozoficznej, religijnej. Wykłady prowadzili profesorowie Wyższej Szkoły Humanistyczno-Przyrodniczej i Wyższego Seminarium Duchownego w Sandomierzu – ks. dr Czesław Murawski, ks. dr Marian Zimałek.

Oprócz zwykłych zajęć odbyła się także wycieczka do Lublina. Słuchacze SUTW odwiedzili tamtejszy Uniwersytet Trzeciego Wieku, po wysłuchaniu wykładu zwiedzali miasto (Sprawozdanie z działalności WSHP, 1996).

W następnym roku tych spotkań było 49. W październiku 1997 roku na terenie uczelni podejmowano 80 uczestników Lubelskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku (Sprawozdanie z działalności WSHP, 1998).

Kolejny rok to 48 wykładów przy czterdziestu słuchaczach, które odbyły się w salach Instytutu Teologicznego. W roku akademickim 1998/1999 słuchacze gościli u siebie studentów z Uniwersytetu Trzeciego Wieku z Kielc.

Rok 1999/2000 to kolejne wykłady (52), które zapoznają słuchaczy z wieloma interesującymi ich problemami, z różnych dziedzin życia.

W roku 2000/2001 w zajęciach uczestniczyło ogółem 38 osób. Odbyło się 47 wykładów. Największe zainteresowanie wzbudziły tematy: “Ku zrównoważonemu rozwojowi o lepszą jakość życia” prof. dr hab. Tadeusza Kęsika., “Ewangelizacja rodziny w nauczaniu Jana Pawła II”, “Życie codzienne rodziny greckiej’, “Kobieta II i III tysiąclecia”, “Sytuacje trudne w życiu człowieka i sposoby radzenia sobie ze stresem”.

Oprócz zajęć i wykładów słuchacze brali udział w spotkaniach Klubu Inteligencji Katolickiej, Sandomierskiego Towarzystwa Naukowego.

W czerwcu odbyła się wycieczka do Kielc, na zaproszenie Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Kielcach. Po wysłuchaniu wykładu, uczestnicy zwiedzili Katedrę, muzeum i jaskinię Raj (Sprawozdanie z działalności WSHP, 2001).

W 2002 roku odbyła się wycieczka do Janowa Lubelskiego. Po drodze uczestnicy odwiedzili małą miejscowość Momoty, w której podziwiali piękny zabytkowy kościół. Zakończenie roku akademickiego miało miejsce w Domu Parafialnym przy kościele św. Józefa. Słuchacze otrzymali legitymacje studenckie z wpisanym kolejnym lub pierwszym zaliczeniem semestru. Druga cześć spotkania odbyła się przy ognisku w mokoszyńskim parku.

Rok 2003/2004 to kolejne spotkania na 56 wykładach, w których aktywnie uczestniczyły 44 osoby i wycieczka na trasie Połaniec-Budziska-Rytwiany-Kurozwęki (Sprawozdanie z działalności WSHP, 2004).

W roku 2004/2005 liczba słuchaczy wzrosła do 54 osób. Przeprowadzono, w pierwszym semestrze 24 wykłady, w drugim 26 wykładów z różnych dziedzin. Słuchacze uczestniczyli także w spotkaniach z ludźmi poezji, sztuki, towarzystw naukowych z Sandomierskim Klubem Inteligencji Katolickiej, a także uczestniczyli w konferencjach i wykładach.

Odbyły się dwie wycieczki do ciekawych miejsc związanych z historią ziemi świętokrzyskiej. Słuchacze zwiedzili Opatów, Święty Krzyż, Nową Słupię, powtórnie Momoty (Sprawozdanie z działalności WSHP,2005).

Sandomierski Uniwersytet Trzeciego Wieku w roku akademickim 2005/2006 nadal działał pod przewodnictwem naukowym pani dr med. Marii Bęc. Wykłady odbywają się dwa razy w tygodniu i w tymże roku odbyło się ich 59. Tematyka wykładów była różnorodna: z historii, prawa, teologii, psychologii, literatury, medycyny.

Po otrzymaniu w kwietniu 2005 roku grantu z Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, na realizację programu “Promocja i rozwój działalności edukacyjnej SUTW Carpe diem” rozpoczęto naukę na 30 godzinnym kursie języka angielskiego, co spotkało się z żywiołowym zainteresowaniem słuchaczy. Przez dwa semestry odbywały się również zajęcia z informatyki

Uzyskane środki umożliwiły także wydawanie comiesięcznego biuletynu, w którym publikowane były najważniejsze wydarzenia z życia SUTW, zakupienie pomocy naukowych co znacząco podniosło jakość działalności edukacyjnej Uniwersytetu.

Słuchacze w ramach własnej inicjatywy zorganizowali wycieczkę po sandomierskiej starówce, z udziałem przewodnika – zwiedzanie miejsc i obiektów już nieistniejących. Odbyły się także dalsze wycieczki: w Góry Świętokrzyskie ze zwiedzaniem Parku Narodowego, Klasztoru, muzeum Leśnictwa i do Opatowa, gdzie zwiedzano Kolegiatę, Bramę Warszawską, trasę podziemną (Sprawozdanie z działalności WSHP, 2006)

Każda wycieczka kończy się wspólnym ogniskiem, przy którym uczestnicy pieką kiełbaski i dzielą się wrażeniami.

Szczególnie uroczyście odbyło się zakończenie XX semestru nauki w SUTW. Spotkanie zorganizował Samorząd w budynku Centrum Kultury, Edukacji i Formacji Chrześcijańskiej. Zaproszeni zostali prof. dr hab. Antoni Gawron – prorektor WSHP, dr n. Med. Maria Bęc – Prezes Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego i Kierownik SUTW, mgr. Elżbieta Lubera – pracownik WSHP i studenci. Podczas uroczystości zostały wręczone dyplomy pierwszym studentom SUTW, a długoletnia przewodnicząca Samorządu Pani Mieczysława Stec otrzymała kwiaty (Biuletyn Informacyjny, 2006).

Wśród słuchaczy SUTW są osoby, które uczestniczą w zajęciach od samego początku działalności Uniwersytetu. Najbardziej wytrwałymi i wiernymi uczestnikami są: pani Barbara Polit, pani Ligia Kurasiewicz, pani Danuta Wolak, pan Stanisław Balaszczuk, pan Henryk Strychacki, pan Ryszard Szeląg. W swoich legitymacjach studenckich mają wpisane zaliczenia dwudziestu pięciu semestrów.